Nieuw boek onthult Noordwijk in 1619 door ogen van reizende historicus

Historicus Rens Tienstra uit Noordwijk heeft een nieuw boek geschreven waarin hij het dorp in het jaar 1619 tot leven wekt. In Halverwege de Opstand gebruikt hij slechts twee pagina’s uit een oud reisdagboek als vertrekpunt voor een veel breder verhaal over Noordwijk, de Tachtigjarige Oorlog en de jonge Republiek, zo bericht Bollenstreek Omroep.

De bron van het onderzoek is Aernout van Buchel, een Utrechtse oudheidkundige die leefde van 1565 tot 1641. Hij geldt als een van de eerste historici van Nederland en trok door de Lage Landen om monumenten, grafschriften en kerkinterieurs vast te leggen. Zijn werk is opvallend nauwkeurig en systematisch, waardoor zijn aantekeningen eeuwen later nog altijd als waardevolle historische bron dienen.

Van Buchel bezocht Noordwijk vermoedelijk drie keer, maar vooral zijn reis in 1619 springt eruit. Tijdens dat verblijf deed hij onder meer de Oude Jeroenskerk aan. Hij beschreef niet alleen wat hij daar zag, maar maakte ook een tekening van het dorp, waardoor een zeldzaam beeld is ontstaan van hoe Noordwijk er in die tijd uitzag.

Hoewel het oorspronkelijke verslag maar enkele pagina’s telt en vrij zakelijk is geschreven, zag Tienstra er veel meer in. Hij dook in de achtergronden van de genoemde gebouwen, voorwerpen en personen en onderzocht wat ervan is geworden. Die speurtocht leverde zoveel nieuwe inzichten en verhaallijnen op dat het uitgroeide tot een compleet boek.

Een centrale rol in het verhaal is weggelegd voor de Oude Jeroenskerk. Door haar middeleeuwse oorsprong en de verering van Sint-Jeroen was dit gebouw uitzonderlijk groot voor een dorp als Noordwijk. In de zestiende en zeventiende eeuw kreeg de kerk bovendien te maken met ingrijpende veranderingen door de Reformatie en de onrust van de Tachtigjarige Oorlog.

Toen Van Buchel in 1619 in Noordwijk arriveerde, liep het Twaalfjarig Bestand met Spanje op zijn einde. De angst voor een nieuwe uitbraak van oorlog was groot, en daarmee ook de vrees dat gebouwen en kunstwerken verloren zouden gaan. Die dreiging verklaart waarom hij zo zorgvuldig vastlegde wat hij aantrof.

Het boek reikt verder dan alleen lokale geschiedenis. Tienstra verbindt de observaties van Van Buchel aan bredere vragen uit die tijd, zoals de zoektocht naar een gezamenlijke identiteit in de jonge Republiek. In de regio rond Noordwijk en Leiden leefde bijvoorbeeld het idee dat Nederlanders afstammen van de Bataven, een gedachte die toen steeds meer aandacht kreeg.

Halverwege de Opstand verschijnt medio augustus bij Uitgeverij Verloren. De officiële presentatie volgt op zaterdag 12 september in de Oude Jeroenskerk, waar het eerste exemplaar wordt overhandigd tijdens Open Monumentendag.