Noordwijk gaat met gestrekt been in tegen azc's en de Spreidingswet: problemen met Den Haag dreigen

De nieuwe coalitie in Noordwijk kiest voor een frontale botsing met Den Haag over asielopvang. In het donderdag gepresenteerde coalitieakkoord staat dat de gemeente geen medewerking wil verlenen aan de opvang van asielzoekers of de vestiging van een AZC. Niet in Noordwijk, niet in Noordwijkerhout, niet in De Zilk. “In geen enkele kern, tijdelijk noch permanent, en in geen enkele vorm”, staat in het akkoord.

Daarmee gaat Noordwijk er met gestrekt been in. In gewone politieke taal heet dat verzet. Staatsrechtelijk schuurt het tegen bestuurlijke muiterij aan: een gemeente die vooraf aankondigt een landelijke wet niet te willen uitvoeren. Want de Spreidingswet is nog altijd van kracht en verplicht gemeenten sinds 2024 om opvangplekken voor asielzoekers te regelen.

Voor Noordwijk gaat het niet om een vrijblijvende discussie. De gemeente meldde eerder zelf dat de Spreidingswet bepaalt dat Noordwijk opvang moet bieden aan 275 asielzoekers. Ook stond toen al op de gemeentelijke website dat er geen alternatieve locaties meer werden onderzocht nadat de raad de motie “Geen AZC in de gemeente Noordwijk” aannam.

De coalitie van Partij voor de Inwoners, VVD, CDA, NZLokaal en Lijst Salman Noordwijk ziet daar niets in. Volgens de partijen is asielopvang “niet mogelijk en passend” binnen de gemeente. Zij wijzen onder meer op druk op onderwijs, huisartsen, gezondheidszorg, politie, sociale huurwoningen en het elektriciteitsnet. Ook stelt de coalitie dat Noordwijk al veel draagt door arbeidsmigranten, Oekraïense vluchtelingen, statushouders, medewerkers van ESTEC en de druk van toerisme op de woningmarkt.

Dat zijn politieke argumenten die in Noordwijk op veel herkenning zullen stuiten. De woningmarkt zit muurvast, voorzieningen staan onder druk en de discussie over de Achterweg heeft eerder al veel emoties losgemaakt. Maar juridisch verandert dat de kern van de zaak niet zomaar. Een gemeenteraad kan een motie aannemen en een college kan verzet aankondigen, maar een lokale politieke uitspraak staat niet boven een landelijke wet.

De coalitie lijkt zich daarvan bewust. In het akkoord staat dat Noordwijk zich wil verzetten “met alle beschikbare middelen, binnen de kaders van het recht”. De gemeente wil onder meer lobbyen bij het Rijk en de VNG, samenwerken met gelijkgestemde gemeenten, petities inzetten en juridische procedures voeren. Ook komt er een taskforce Asiel die moet onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om opvang tegen te gaan.

Toch is de vraag hoe ver Noordwijk daarmee komt. De Rijksoverheid stelt dat gemeenten per provincie afspraken moeten maken over de verdeling van opvangplekken. Als gemeenten er samen niet uitkomen, kan de minister van Asiel en Migratie het restant verdelen. De minister controleert vervolgens via interbestuurlijk toezicht of gemeenten hun taak uitvoeren.

Dat toezicht kan uiteindelijk zwaar worden. Bij wettelijke taken die niet of niet goed worden uitgevoerd, kan een toezichthouder ingrijpen. Het uiterste middel is indeplaatsstelling: de overheid neemt dan een taak van de gemeente over omdat sprake is van taakverwaarlozing.

Ook de rechter lijkt gemeenten weinig ruimte te geven om zich op lokale omstandigheden te beroepen. In een recente zaak over het Zuid-Hollandse verdeelbesluit kreeg Den Haag geen gelijk. De rechtbank vond het niet onredelijk dat de minister niet bij elke gemeente vooraf alle specifieke problemen tot in detail meeweegt; zulke omstandigheden kunnen later aan bod komen bij het toezicht.

Noordwijk kiest dus voor een harde lijn met een duidelijke boodschap aan inwoners: deze coalitie wil geen AZC en geen asielopvang. Maar juist die duidelijkheid maakt de botsing groter. Want zolang de Spreidingswet geldt, is “geen enkele vorm” niet alleen een politieke belofte, maar ook een juridisch risico.

De komende maanden moet blijken of Noordwijk ruimte vindt in regionale afspraken, bijvoorbeeld doordat andere gemeenten meer opvang voor hun rekening nemen. Lukt dat niet, dan wordt het conflict groter dan een lokale discussie over draagvlak. Dan draait het om een principiële vraag: hoeveel ruimte heeft een gemeente om “nee” te zeggen tegen een wet die haar juist verplicht om mee te doen?